Jongeren die een delict plegen, krijgen daar een heldere, snelle en constructieve reactie op. Ze worden meer aangesproken op hun verantwoordelijkheid, kunnen zelf positieve voorstellen formuleren en krijgen ook kansen om de schade bij slachtoffers te herstellen. Gesloten begeleiding moet zoveel mogelijk worden vermeden door, ook nieuwe, alternatieven. Dat zijn de uitgangspunten van het nieuw jeugddelinquentierecht dat het Vlaams parlement vandaag definitief heeft goedgekeurd. De nieuwe regelgeving gaat in op 1 september 2019.

De grootste verschilpunten met de huidige regelgeving zijn:

  • Voor de jongere moet het van bij aanvang duidelijk zijn wat hem of haar overkomt. Geen vermenging meer tussen de reactie op een gepleegd feit en de begeleiding van een moeilijke thuissituatie.
  • Een snellere reactie als antwoord op delinquent gedrag is effectiever.
  • Meer mogelijkheden voor de jongere om zelf initiatief te nemen om het goed te maken.
  • Een betere rechtspositie ook voor jongeren die delicten plegen.

Sinds de zesde staatshervorming is Vlaanderen bevoegd voor het bepalen van de reactie wanneer een jongere een delict pleegt. Na een intensief voortraject en overleg met het werkveld, magistratuur, experts, ouderverenigingen en jongeren om tot een breed gedragen visie te komen, werd een voorontwerp neergelegd in het parlement. Na een aantal hoorzittingen is de tekst van het decreet nog verder aangepast en verfijnd. Zo zijn meer rechtswaarborgen ingebouwd voor de jongere en zijn een aantal begrippen verduidelijkt. Een opgelegde maatregel of sanctie kan ook door een jeugdrechter worden herzien of ingetrokken, ten voordele van de jongere. Er is ook de uitdrukkelijke keuze voor een gefaseerde en zorgzame transitie vanaf 1 september 2019. Zo bepaalt het decreet dat aan de nodige randvoorwaarden moet voldaan zijn wat de bepalingen inzake gesloten begeleiding betreft. Dit betekent dat er voldoende zorg op maat moet zijn om te vermijden dat jongeren in een gesloten setting terecht komen.

Jo Vandeurzen, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin: “We hebben het verouderde jeugdbeschermingsrecht in Vlaanderen omgevormd tot een helder jeugddelinquentierecht waarbij we een snelle en kordate reactie mogelijk maken, maar altijd het accent op herstel en op kansen voor de jongeren leggen.”

Doelgroep: jongeren die delicten plegen
Het decreet regelt de reacties op jongeren tussen 12 en 18 jaar die een delict plegen of daarvan worden verdacht. Nieuw is de maximumleeftijd. Die wordt nu op 23 jaar gelegd. Zo wordt rekening gehouden met de ontwikkeling van jongeren. Door een betere afstemming met de jeugdhulp, kunnen ook jongvolwassenen na hun 18de verjaardag nog worden begeleid.
In 2017 kregen 2.301 jongeren een maatregel opgelegd door een jeugdrechter omwille van een delict, dat is 14% van het aantal dossiers. De overgrote meerderheid zijn jongeren die begeleid worden door de jeugdrechter omwille van een verontrustende leefsituatie.

Herstelgerichte benadering, slachtoffer op de voorgrond
In het nieuwe decreet worden jongeren nadrukkelijker beschouwd als mensen die verantwoordelijkheid dragen voor hun gedrag en de gevolgen daarvan. De jongere moet zijn verantwoordelijkheid nemen voor de materiële en/of relationele schade die hij heeft toegebracht aan het slachtoffer en de gemeenschap. Dit past in een herstelgerichte benadering waarbij het slachtoffer centraal wordt gesteld. Ouders en andere opvoedingsverantwoordelijken worden actiever en explicieter betrokken.

De ondersteuning van de minderjarige (vermoedelijke) delictplegers om zelf initiatief te nemen bij de invulling van het herstel van de schade, krijgt een belangrijke plaats. Zo kunnen ze inzicht in hun fout verwerven, tonen dat ze de schade willen herstellen en hun fout rechtzetten. Ook het slachtoffer krijgt hierdoor een prominente plaats in de reacties.

Investeren in innovatieve aanpak
Vlaanderen kent good practices in het intensief begeleiden van jongeren in hun omgeving. Deze methodieken zijn gebaseerd op werkzame en wetenschappelijk onderbouwde interventies die de jongere een centrale rol geven, maar ook gericht zijn op de betrokkenheid van de familie, vrienden en omgeving waarin de jongere opgroeit. Een voorbeeld hiervan is Youth at Risk Vlaanderen dat werkt met coaches voor jongeren en recent door Vlaams minister Jo Vandeurzen werd versterkt met een extra investering.

Positief project
Tijdens het voortraject tot het decreet kwam de vraag naar meer nieuwe mogelijkheden om een reactie in te vullen op het niveau van het openbaar ministerie (parket) en de jeugdrechtbanken . Daarbij gelden ook duidelijke rechtswaarborgen en wordt er uitgegaan van het vermoeden van onschuld. Er was ook eensgezindheid over dat sneller, maar constructief optreden mogelijk moet zijn, en mits de nodige rechtswaarborgen.

Het positief project is een nieuwe reactie en doet een appèl op de jonge dader om op een actieve en constructieve wijze zelf antwoorden te geven. De minderjarige moet kunnen rekenen op de nodige begeleiding en ondersteuning, maar kan zelf initiatief nemen. Het kan gaan over het volgen van een begeleiding met betrekking tot een agressie- of verslavingsproblematiek, het omgaan met druk uit de omgeving, enzovoort.

Gesloten opvang
De jeugdrechter kan tijdens de definitieve rechtspleging als sanctie vaststellen dat de uitgevoerde maatregel als sanctie volstaat of – in het geval van heel ernstige feiten – beslissen tot een gesloten begeleiding in een gemeenschapsinstelling voor maximaal 7 jaar.

Concreet betekent de invoering van deze lange gesloten opvang dat jongeren langer in het circuit van de jeugdrechtbank kunnen blijven en in het aan de leeftijd aangepaste en pedagogische leefklimaat van de gesloten gemeenschapsinstellingen.
De uithandengeving blijft behouden, maar de voorwaarden daartoe worden aangepast en strikter geformuleerd. Bij uIthandengeving kunnen jongeren in zeer uitzonderlijke omstandigheden en voor zeer zware delicten – in Vlaanderen gaat het om een tiental gevallen per jaar – vanaf de leeftijd van 16 onder het volwassen strafrecht worden beoordeeld.
Het alternatief waarbij jongeren langer in de pedagogisch aangepaste setting verblijven, zal het aantal jongeren dat uit handen wordt gegeven doen afnemen.

Complementair met integrale jeugdhulp
De organisatie van de gesloten opvang voor diverse doelgroepen in Vlaanderen staat voor ingrijpende veranderingen. Zo zullen jonge delictplegers in een gemeenschapsinstelling worden opgevangen in leefgroepen die uitsluitend voor delictplegers bedoeld zijn. Ze worden dus niet meer gemengd met jongeren die omwille van een verontrustende situatie (VOS) geplaatst zijn.
De reactie op het delict staat het bieden van jeugdhulp niet in de weg. Jonge delictplegers kunnen voor, tijdens of na een reactie, begeleid worden door de jeugdhulp. Dat gebeurt apart van de jongeren die omwille van een VOS worden begeleid en moet complementair aan de opgelegde sanctie een antwoord op de hulpvraag bieden.

Rechtswaarborgen: de reactie moet vooral duidelijk zijn voor jongeren zelf
Een belangrijke aanbeveling in de voorbereiding van het jeugddelinquentierecht kwam van de jongeren zelf: de reactie op een jeugddelict moet voldoende duidelijk zijn.

Belangrijk is dat er voldoende rechtswaarborgen voor de minderjarigen zijn. Er wordt uitgegaan van het vermoeden van onschuld en er is gegarandeerde bijstand door een advocaat in alle stadia van de procedure.

    Welkom bij CD&V. Onze websites maken gebruik van cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren. Lees onze Cookie Policy voor meer informatie. Ons cookiebeleid en deze voorkeuren gelden voor alle CD&V-websites. Door op 'Akkoord' te klikken, ga je akkoord met de geselecteerde cookies.