“We zijn het erover eens dat minderjarigen die geen delict hebben gepleegd niet in een politiecel horen te overnachten”, antwoordt Jo Vandeurzen, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin op de aanbevelingen van een onderzoek over de problematiek van de noodplaatsingen of ‘celslapers’. Uitzonderlijk belandt een jongere een nacht of langer in de cel in plaats van in een meer aangepaste crisisopvang, soms omdat de jongere in een voorziening niet (meer) welkom is. Jongeren die geen delict hebben gepleegd moeten opgevangen worden in een aan hun leeftijd en zorgnood aangepaste setting. Op basis van een meer trefzekere registratie moeten de beleidsmaatregelen op diverse domeinen grondig geëvalueerd worden.

Minister Vandeurzen liet door het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin een verkennend onderzoek uitvoeren naar de problematiek waarin kinderen en jongeren in ‘een politiecel moesten overnachten’ en/of geplaatst werden in ‘een volwassen psychiatrische afdeling’. Niet alle jongeren die in een cel belanden, komen daar terecht omdat ze een delict hebben gepleegd of verdacht zijn van het plegen van een delict. Sommigen van hen verkeren immers in een verontrustende situatie. Om dit te vermijden, zijn op meerdere beleidsniveaus en -domeinen initiatieven nodig.

Jo Vandeurzen: “Het spreekt voor zich dat we voor alle kinderen en jongeren zo veel mogelijk moeten voorkomen dat ze letterlijk in hun vrijheid beperkt worden. Indien toch noodzakelijk moeten we een onderscheid maken op niveau van de aanleiding: is er sprake van een delict of niet? We moeten ook dan strikt bepalen in welke gevallen opsluiting geoorloofd en noodzakelijk is. Uit het onderzoek blijkt dat de ene crisissituatie de andere niet is. De aanpak moet navenant zijn, maar duidelijk is: kinderen of jongeren die omwille van een verontrustende situatie geplaatst worden, mogen niet in een cel of de volwassenpsychiatrie terechtkomen.”

Het profiel van de jongeren is zeer divers. In het merendeel van de gevallen zijn het jongeren met een voorgeschiedenis van intensieve hulpverlening en diverse plaatsingen in meerdere sectoren (jeugdhulp, geestelijke gezondheidszorg, sector personen met een handicap, …). Het gaat over jongeren die thuis of uit een instelling gevlucht zijn of jongeren waarbij een lopend traject in een jeugdinstelling of in de kinder- en jeugdpsychiatrie acuut vastliep waardoor de situatie in de voorziening niet langer houdbaar was. Het kan ook gaan over niet-begeleide minderjarigen. Niet altijd blijken de jongeren daadwerkelijk een delict gepleegd te hebben, maar komen ze desondanks toch in een cel terecht. Het onderzoek spreekt over ‘jongeren met complexe problemen (in crisissituaties)’ en deze bevinden zich in een uitzonderlijk kwetsbare positie. Iedere overnachting in de cel of volwassenpsychiatrie moet daarom volgens de onderzoekers, Johan Put, Stefaan Pleysier en Elke Roevens, ernstig genomen worden: “Een overnachting die niet aansluit bij de specifieke en individuele noden van de jongere kan op één nacht tijd blijvende schade aanrichten.”
Er spelen ook duidelijke regionale verschillen in aanpak en registratie. Op basis van een goede registratie moet accurater bepaald kunnen worden welke opvang of zorg de minderjarige in kwestie precies nodig heeft.

Om de onduidelijkheid aan te pakken, zet minister Vandeurzen een reeks acties op touw.

Actie 1: een uniforme registratie

Door de afwezigheid van registratie op niveau van de politie(zone) kan de doelgroep niet in kaart gebracht worden. Het ontbreekt aan een uniforme registratie van de aanleiding en de duur van de overnachting. Vanuit Binnenlandse Zaken wordt nu initiatief genomen om in overleg met de politiezones en de gemeenschappen een uniforme registratie op te zetten. Er wordt toegewerkt naar een eenvoudige en eenduidige registratie van de aanleiding tot overnachting in een cel. Daaruit moet bijvoorbeeld opgemaakt kunnen worden of er sprake is van een (verdenking van een) delict of van een verontrustende situatie (VOS). Deze registratie is noodzakelijk om de huidige beleidsmaatregelen te evalueren en het beleid bij te sturen, ook naar de inschatting van de noodzakelijke hulp en ondersteuning.

Actie 2: leeftijdsaangepaste infrastructuur

Er zijn verschillen in de manier waarop jongeren worden opgevangen en in de samenwerking tussen politiezones. Zo beschikt niet elke politiezone over een aangepaste infrastructuur, bijvoorbeeld een apart toezichtslokaal voor minderjarigen. Er zal in overleg met Binnenlandse Zaken gestreefd worden naar leeftijdsaangepaste infrastructuur voor jongeren die delicten plegen of daarvan verdacht worden.

Actie 3: samenwerking met de geestelijke gezondheidszorg

Om te vermijden dat het traject van een jongere in de jeugdhulp vastloopt op een psychische problematiek en dat een daaruit voortvloeiende crisissituatie noodgedwongen uitmondt in een overnachting in een politiecel, werd recent een hulpprogramma ‘gespecialiseerde geestelijke gezondheid voor kinderen en jongeren die in de jeugdhulp verblijven’ gelanceerd. Een van de betrachtingen is om met de expertise van de gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg op de werkvloer in de voorzieningen van de jeugdhulp escalaties te voorkomen of minstens proactief in te grijpen. De Vlaamse Regering heeft hiervoor in het totaal 2,3 miljoen euro aan recurrente middelen uitgetrokken voor crisismaatregelen voor minderjarigen. De verschillende ‘netwerken geestelijke gezondheid kinderen en jongeren’ kunnen hiermee samen met de betrokken residentiële voorzieningen vanuit het Agentschap Opgroeien en VAPH vanaf 1 mei 2019 van start gaan.

Actie 4: extra capaciteit in de crisisopvang

Concreet voor de crisisopvang worden er extra verzekerde plaatsen voor jongeren en kinderen regionaal gespreid geïnstalleerd. Hiermee stijgt het verzekerd aanbod in Vlaanderen met 25% voor crisisopvang of met 400 extra opnamemogelijkheden per jaar. De crisisjeugdhulp is 24/7 bereikbaar via 6 regionale contactpunten.
De toegankelijkheid van de kinderpsychiatrische diensten blijft evenwel een aandachtspunt en zal omwille van het bevoegdheidsvraagstuk met de federale overheid in de schoot van de IMC Volksgezondheid besproken worden. Er zijn in het verleden reeds inspanningen gebeurd om de residentiële crisiscapaciteit voor kinderen en jongeren te vergroten, maar de verbinding hiervan met de jeugdhulp biedt nog meer mogelijkheden.

Actie 5: de rechtsgrond

De onderzoekers komen tot de conclusie dat er geen duidelijke rechtsgrond bestaat voor vrijheidsberoving van jongeren die zich in een verontrustende situatie bevinden in de fase vóór de voorleiding bij de jeugdrechter. Toch blijkt deze vrijheidsberoving soms nodig omdat bv. omdat dringende bescherming nodig is voor de veiligheid van de betrokken jongere. Er wordt nader bekeken hoe we dit binnen de contouren van de rechten van het kind kunnen uitklaren. Voor jongeren in een verontrustende situatie waarvoor zich een noodplaatsing opdringt, moet in een betere rechtsbescherming worden voorzien.

Actie 6: preventief overleg bij mogelijke breuken

In de jeugdhulp moet worden toegewerkt naar het vermijden van, wat men noemt, ‘eenzijdige stopzettingen’ waarbij de jongere niet meer in de voorziening terecht kan of mag. De Vlaamse overheid vraagt ook hierover naar nader onderzoek: wat zijn de verschillende benaderingen van de voorzieningen op vlak van draagkracht en opnamebereidheid? Good practices kunnen tot voorbeeld strekken voor crisisverblijf met duidelijke lijnen voor coördinatie van de crisis en regionale samenwerking vanuit het beleid.

Het rapport geeft ook een aantal aanbevelingen om een duidelijker onderscheid te maken tussen de kinder- en jeugdpsychiatrie en de volwassenenpsychiatrie. Zo kan voorkomen worden dat minderjarigen in de volwassenpsychiatrie terecht komen.

>> Het rapport is terug te vinden op de website van het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin:
Roevens, E., Put, J., Pleysier, S. (2019). Minderjarigen in een politiecel of de volwassenenpsychiatrie. Exploratief onderzoek over frequentie en aanpak. Leuven: Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin.

    Welkom bij CD&V. Onze websites maken gebruik van cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren. Lees onze Cookies Policy voor meer informatie. Ons cookiebeleid en deze voorkeuren gelden voor alle CD&V-websites. Door op 'Akkoord' te klikken, ga je akkoord met de geselecteerde cookies.